Colitis ulcerosa

Colitis ulcerosa is een chronische inflammatoire darmziekte die gekarakteriseerd wordt door regelmatig terugkerende ontsteking van de dikke darm. Colitis ulcerosa manifesteert zich vanuit de anus proximaal en is beperkt tot het colon. Colitis ulcerosa wordt uitsluitend in de tweede lijn behandeld.
 

Niet-medicamenteuze adviezen

Algemene adviezen omtrent:

  • Gezonde voeding
  • Voldoende lichaamsbeweging
  • Een gezond lichaamsgewicht, BMI <25 kg/m2
  • Beperken van de alcoholconsumptie
  • Stoppen met roken. Roken heeft een gunstig effect op Colitis Ulcerosa, maar het weegt niet op tegen de (medische) nadelen.
  • Stressreductie
     

Medicamenteuze adviezen

De behandeling wordt opgedeeld in de remissie-inductie therapie en therapie voor behoud van remissie. Bij de remissie-inductie therapie wordt veelal de step-up benadering gekozen. Bij deze benadering hebben lokale geneesmiddelen de voorkeur en wordt bij een ernstiger ziektebeloop systemische therapie ingezet.

Geneesmiddelen die bij de behandeling van de Colitis Ulcerosa ingezet worden zijn:


Remissie-Inductie therapie

  • 5-ASA preparaten: Mesalazine, Sulfasalazine
  • Niet-systemische glucocorticosteroïden: Budesonide, Beclomethason (alleen als klysma)
  • Glucocorticosteroïden: Prednisolon
  • Immunosuppressiva: Ciclosporine, Tacrolimus
  • TNF-α-remmers: Infliximab, Adalimumab
     

Therapie voor behoud van remissie

  • 5-ASA preparaten
  • Thiopurine-derivaten: Azathioprine, 6-Mercaptopurine, Tioguanine
  • TNF-α-remmers: Infliximab, Adalimumab.
  • Darmselectieve integrine-antagonist: Vedolizumab


Voor de start van anti-TNF therapie dient hepatitis B en C serologie te worden bepaald  en dient quantiferon, ter uitsluiting van TBC, te worden uitgevoerd.

Patiënten met de colitis ulcerosa komen in aanmerking voor de jaarlijkse griepvaccinatie.

Overweeg Pneumokokkenvaccinatie (pneumovax 23) voor het starten van therapie met een biological. Verder wordt in de herziende CBO richtlijn aandacht gevraagd voor actieve immunisatie voor onder andere HPV.

Geneesmiddelen

Mesalazine zetpil 1 g

Dosering
1 x per dag voor het slapen gaan.
Bijwerkingen
Hoofdpijn, gastro-intestinale klachten, stijging van leverenzymwaarden.
Let op
Vanwege het risico op hematologische afwijkingen, levertoxiciteit en nefrotoxiciteit wordt aanbevolen om voorafgaand aan start, na 2 weken en vervolgens elke 2-3 maanden hierop te monitoren.

Mesalazine Klysma 1-4 g (100 ml )

Dosering
1 x per dag voor het slapen gaan.
Bijwerkingen
Hoofdpijn, gastro-intestinale klachten, stijging van leverenzymwaarden.
Let op
Vanwege het risico op hematologische afwijkingen, levertoxiciteit en nefrotoxiciteit wordt aanbevolen om voorafgaand aan start, na 2 weken en vervolgens elke 2-3 maanden hierop te monitoren.

Mesalazine oraal (generiek mga)

Dosering
Salofalk® en generieken: 2-4 gram per dag in 3-4 doses na het eten. Pentasa® mga: 1-4 gram 1x per dag of verdeeld in meerdere doses.
Bijwerkingen
Hoofdpijn, gastro-intestinale klachten, stijging van leverenzymwaarden.
Let op
Vanwege het risico op hematologische afwijkingen, levertoxiciteit en nefrotoxiciteit wordt aanbevolen om voorafgaand aan start, na 2 weken en vervolgens elke 2-3 maanden hierop te monitoren.

Mesalazine 1g Beclometason 3g klysma

Dosering
1x per dag, ‘s avonds voor het slapen gaan.
Bijwerkingen
Lokale irritatie, gastro-intestinale klachten, depressie, huidreacties
Let op
-

Beclomethason Klysma 3mg/100ml

Dosering
1x per dag, ‘s avonds voor het slapen gaan.
Bijwerkingen
Lokale irritatie, gastro-intestinale klachten, depressie, huidreacties.
Let op
-

Prednisolon

Dosering
Het gebruikte schema is afhankelijk van patiënt karakteristieken.
Bijwerkingen
Gastro-intestinale klachten, lipolyse, stijging bloedglucosespiegel, gedragsveranderingen.
Let op
Bij chronisch gebruik kans op osteoporose, zie onderdeel formularium. Bij staken
dient het gebruik afgebouwd te worden.

Immunosuppressiva

Dosering
Azathioprine (generiek)
2,0 – 2,5 mg/kg lichaamsgewicht in 1 of meer doses met een behandelduur van minimaal 12 maanden.

6-Mercaptopurine (generiek)
1,0 - 1,5 mg/kg lichaamsgewicht 1 dd.

Tioguanine (generiek)
0,3 mg/kg lichaamsgewicht, max. 25 mg 1dd
Let op
Bij een afwijkende spiegel is er een mogelijkheid op een verminderde activiteit van thiopurine methyltransferase (TPMT).

Anti-TNF-α

Dosering
Infliximab (Remicade®, Inflectra®, Flixabi®, Remsina®)
5mg/kg in week 0, 2, 6.

Adalimumab (Humira®)
40 mg in 1 dosis in week 0 en 50 mg in 1 dosis in week 2.
Bijwerkingen
Virale infecties, abdominale pijn, bacteriële infecties, hoofdpijn, duizeligheid, vertigo, hypesthesie, parethesie.
Let op
Patiënten die met TNF-α-blokkerende middelen worden behandeld, moeten als immuun gecompromitteerd worden beschouwd. Infecties kunnen gemaskeerd worden of ernstiger verlopen. Het tijdelijk onderbreken van de behandeling met TNF-blokkers moet bij infecties worden overwogen. Voor start anti-TNF hepatitis B en C serologie, en quantiferon (ter uitsluiting van TBC). Bij het gebruik van TNF-blokkers wordt griepvaccinatie aanbevolen.

Vedolizumab (Entyvio®)

Dosering
300 mg in week 0, 2 en 6, vervolgens elke 8 weken.
Bijwerkingen
Nasofaryngitis, hoofdpijn, gewrichtspijn, luchtweginfecties, huiduitslag, eczeem, jeuk
Let op
Ondanks dat vedolizumab geen systemische immunosuppressieve werking heeft, wordt aanbevolen alle vaccinaties bij te werken volgens de geldende richtlijnen alvorens met vedolizumab te starten. Bij levende vaccins, in het bijzonder de levende orale vaccins (buiktyfusvaccin, rotavirusvaccin), is voorzichtigheid is geboden.
Bibliografie tonen

Bibliografie

Uptodate® Management of mild to moderate ulcerative colitis in adults, 2017 Link

Uptodate® Management of severe ulcerative colitis in adults, 2017 Link

CBO-richtlijn Inflammatoire darmziekten bij volwassenen, 2008 Link

CBO Handleiding behandeling IBD, 2015 Link

Richtlijn verantwoord gebruik Biologicals, 2011 Link

Informatorium Medicamentorum, 2017